DAC8 już obowiązuje: jakie dane o transakcjach kryptowalutowych giełdy zbierają w 2026 roku i kiedy otrzymają je organy podatkowe
Od 1 stycznia 2026 roku dyrektywa DAC8 zmieniła poziom przejrzystości podatkowej dotyczącej kryptoaktywów w Unii Europejskiej. Giełdy oraz inni raportujący dostawcy usług związanych z kryptoaktywami muszą obecnie identyfikować użytkowników będących rezydentami podatkowymi państw UE, gromadzić informacje o ich rezydencji podatkowej i rejestrować określone kategorie transakcji na potrzeby corocznego raportowania. Przepisy nie wprowadzają jednolitego unijnego podatku od kryptowalut ani nie oznaczają, że każdy transfer podlega opodatkowaniu. Ich celem jest zapewnienie krajowym organom podatkowym spójnych informacji, które można porównywać z deklaracjami podatkowymi. Dla posiadaczy kryptowalut praktyczna zmiana jest wyraźna: aktywność prowadzona za pośrednictwem raportującego usługodawcy nie będzie już widoczna wyłącznie w historii konta prowadzonego przez ten podmiot. Pierwszy okres raportowania obejmuje transakcje od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 roku, natomiast pierwsza transgraniczna wymiana informacji między organami podatkowymi państw UE ma nastąpić do 30 września 2027 roku.
Co zmieniło się po wejściu DAC8 w życie w 2026 roku
DAC8 jest ósmą zmianą unijnej dyrektywy w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania. Państwa członkowskie były zobowiązane do wdrożenia przepisów do prawa krajowego do 31 grudnia 2025 roku i stosowania ich od 1 stycznia 2026 roku. Regulacja ma wypełnić istniejącą od lat lukę: tradycyjne rachunki finansowe były już objęte automatyczną wymianą informacji, natomiast znaczna część aktywności kryptowalutowej nie mieściła się w dotychczasowych zasadach. DAC8 wprowadza więc odrębny system raportowania kryptoaktywów, w dużej mierze zgodny z opracowanymi przez OECD ramami Crypto-Asset Reporting Framework. W efekcie powstał wspólny minimalny zestaw informacji, które usługodawcy muszą zbierać, a administracje podatkowe wymieniać, choć każde państwo nadal samodzielnie określa zasady opodatkowania zysków, przychodów, nagród ze stakingu, działalności gospodarczej i innych wpływów związanych z kryptowalutami.
Obowiązek raportowania nie ogranicza się do dużych giełd ani do transakcji transgranicznych. Obejmuje zarówno krajową, jak i międzynarodową aktywność raportowanych użytkowników będących rezydentami podatkowymi państwa członkowskiego UE. Przepisom mogą podlegać podmioty posiadające zezwolenie na podstawie unijnego rozporządzenia w sprawie rynków kryptoaktywów, a także inni operatorzy pośredniczący w raportowanych transakcjach kryptowalutowych na rzecz klientów. Obowiązki mogą dotyczyć również przedsiębiorstwa spoza Unii, jeżeli obsługuje ono użytkowników będących rezydentami podatkowymi UE i nie może korzystać z równoważnego systemu raportowania obowiązującego w odpowiedniej jurysdykcji pozaunijnej. W takim przypadku DAC8 przewiduje możliwość jednorazowej rejestracji w jednym państwie członkowskim zamiast oddzielnej rejestracji w każdym kraju zamieszkania klientów.
DAC8 jest regulacją dotyczącą przekazywania informacji, a nie naliczania podatku. Nie rozstrzyga, czy wymiana Bitcoina na Ether jest zdarzeniem podatkowym, czy nagrody ze stakingu są przychodem, jak należy rozliczać straty ani jaką metodę ustalania kosztu nabycia trzeba stosować. Kwestie te nadal regulują krajowe przepisy państwa, w którym użytkownik jest rezydentem podatkowym. Dyrektywa zapewnia natomiast organom podatkowym dane pomocne w wykrywaniu brakujących deklaracji, sprawdzaniu wartości zbytych aktywów oraz zadawaniu konkretnych pytań dotyczących niewyjaśnionych transferów. Raport przekazany przez giełdę nie oznacza więc automatycznie powstania zobowiązania podatkowego, może jednak ujawnić różnice między informacjami posiadanymi przez usługodawcę a kwotami zadeklarowanymi przez podatnika.
Którzy użytkownicy i jakie kryptoaktywa podlegają przepisom
Podstawowym kryterium dotyczącym osoby fizycznej jest rezydencja podatkowa, a nie obywatelstwo, narodowość czy lokalizacja siedziby giełdy. Klient będący rezydentem podatkowym państwa członkowskiego UE może zostać uznany za raportowanego użytkownika nawet wtedy, gdy usługodawca ma siedzibę poza Unią. Osoby posiadające więcej niż jedną rezydencję podatkową mogą zostać zgłoszone w odniesieniu do każdego właściwego państwa członkowskiego. Raportowaniu mogą podlegać również spółki i inne jednostki organizacyjne, a usługodawcy mogą być zobowiązani do zidentyfikowania osób fizycznych sprawujących kontrolę nad określonymi podmiotami. Ma to zapobiegać obchodzeniu przepisów poprzez prowadzenie rachunku giełdowego za pośrednictwem spółki pasywnej, struktury podobnej do trustu lub innego podmiotu prawnego.
Zakres objętych aktywów jest celowo szeroki. Może obejmować popularne kryptowaluty, takie jak Bitcoin i Ether, wiele stablecoinów, tokeny wyemitowane bez centralnego emitenta oraz niektóre niewymienne tokeny, jeżeli mogą być wykorzystywane do celów płatniczych lub inwestycyjnych. Decydujące znaczenie ma rzeczywista funkcja aktywa, a nie nazwa używana w materiałach marketingowych. Cyfrowe waluty banków centralnych oraz spełniające określone warunki produkty pieniądza elektronicznego nie są traktowane jako raportowane kryptoaktywa w specjalnej części dotyczącej kryptowalut, ponieważ podlegają rozszerzonym zasadom raportowania rachunków finansowych. Poza zakresem definicji mogą znajdować się również tokeny, których rzeczywiście nie można wykorzystywać do płatności ani inwestowania, choć usługodawcy muszą przeprowadzać taką ocenę z należytą starannością.
DAC8 nie eliminuje możliwości samodzielnego przechowywania kryptowalut i nie daje giełdzie kontroli nad prywatnym portfelem. Transfery między raportowanym rachunkiem a zewnętrznym adresem mogą jednak zostać uwzględnione w danych rocznych. Jeżeli usługodawca przesyła aktywa na adres, którego nie rozpoznaje jako powiązanego z innym regulowanym dostawcą usług kryptowalutowych lub instytucją finansową, musi zgłosić zagregowaną wartość oraz liczbę jednostek w odpowiedniej kategorii. Bezpośrednie transfery między osobami, wykonywane bez udziału raportującego pośrednika, mogą nie prowadzić do powstania raportu DAC8 w momencie transakcji, jednak wcześniejsze wypłaty, późniejsze wpłaty oraz wymiana na waluty tradycyjne mogą nadal pozostawiać raportowany ślad. Użytkownicy nie powinni więc zakładać, że przeniesienie aktywów do prywatnego portfela usuwa obowiązek prowadzenia dokładnej dokumentacji podatkowej.
Jakie dane giełdy kryptowalut zbierają i raportują zgodnie z DAC8
Pierwszą kategorię stanowią dane identyfikacyjne. W przypadku raportowanego użytkownika będącego osobą fizyczną wymagane informacje obejmują zazwyczaj imię i nazwisko, adres zamieszkania, państwo lub państwa rezydencji podatkowej, numer identyfikacji podatkowej oraz datę urodzenia. Miejsce urodzenia może również zostać zgłoszone, jeżeli prawo krajowe zobowiązuje usługodawcę do jego uzyskania. W przypadku podmiotu raport może zawierać jego nazwę prawną, adres, rezydencję podatkową i numer identyfikacji podatkowej. Jeżeli raportowaniu podlegają osoby sprawujące kontrolę, przekazywane mogą być również ich dane identyfikacyjne oraz charakter sprawowanej kontroli. Zgłaszane są także nazwa, adres i dane identyfikacyjne usługodawcy, dzięki czemu organ podatkowy wie, który podmiot przekazał informacje.
Druga kategoria obejmuje roczne wartości transakcji. Raportowanie zgodne z DAC8 jest prowadzone oddzielnie dla każdego rodzaju raportowanego kryptoaktywa oraz każdej kategorii transakcji. Usługodawcy zgłaszają zagregowane kwoty roczne, a nie wyłącznie jedno łączne saldo rachunku. Kategorie obejmują nabycie kryptowalut za walutę tradycyjną, sprzedaż kryptowalut za taką walutę, nabycie przy użyciu innego raportowanego kryptoaktywa oraz zbycie w zamian za inne raportowane kryptoaktywo. W każdej kategorii raport może zawierać łączną kwotę brutto lub godziwą wartość rynkową, liczbę jednostek oraz liczbę transakcji. Oznacza to, że organ podatkowy może na przykład uzyskać informację, iż użytkownik sprzedał w 2026 roku określoną ilość konkretnego aktywa za walutę tradycyjną, nawet jeśli środki nie zostały wypłacone na rachunek bankowy.
Trzecia kategoria dotyczy transferów oraz niektórych płatności. Usługodawcy zgłaszają zagregowaną godziwą wartość rynkową, liczbę jednostek i liczbę operacji dotyczących transferów wpływających na rachunek użytkownika oraz wychodzących z niego, jeżeli nie zostały one już uwzględnione jako zakupy lub sprzedaż. Raportowane są także określone detaliczne transakcje płatnicze oraz transfery wychodzące na adresy w rozproszonej księdze, które nie są znane jako powiązane z regulowanym dostawcą usług kryptowalutowych albo instytucją finansową. Raport zawiera zatem więcej informacji niż saldo na koniec roku, ale nie musi być pełnym zestawieniem każdej transakcji z dokładnym czasem, rodzajem zlecenia i prowizją. Unijny format opiera się przede wszystkim na rocznych wartościach zbiorczych według rodzaju aktywa i kategorii, natomiast usługodawcy muszą zachowywać dokumentację źródłową, której organy podatkowe mogą zażądać zgodnie z krajowymi procedurami.
Dlaczego giełdy proszą o numer identyfikacji podatkowej i oświadczenie o rezydencji
DAC8 zobowiązuje usługodawców do ustalenia państwa rezydencji podatkowej klienta. W przypadku nowej relacji nawiązanej od 2026 roku dostawca musi uzyskać ważne oświadczenie użytkownika zawierające właściwą rezydencję podatkową oraz numer identyfikacji podatkowej. Weryfikacji podlegają również dotychczasowi klienci, których relacja z usługodawcą istniała już 31 grudnia 2025 roku. Dyrektywa pozwala uzyskać od nich wymagane oświadczenie do 1 stycznia 2027 roku. Z tego powodu wieloletni klient może otrzymać nową prośbę o przekazanie danych podatkowych, nawet jeśli wcześniej przeszedł już procedurę potwierdzania tożsamości. Standardowe dane pozyskane w ramach weryfikacji klienta są przydatne, ale nie zawsze pozwalają wystarczająco dokładnie ustalić rezydencję podatkową na potrzeby DAC8.
Ważne oświadczenie musi zostać aktywnie potwierdzone i opatrzone datą przez klienta. W przypadku osoby fizycznej zazwyczaj zawiera ono pełne imię i nazwisko, adres zamieszkania, państwo lub państwa rezydencji podatkowej, odpowiedni numer identyfikacji podatkowej oraz datę urodzenia. Usługodawca musi ocenić, czy deklaracja jest wiarygodna w zestawieniu z już posiadanymi informacjami, takimi jak dokumenty tożsamości, potwierdzenie adresu lub inne dane pozyskane w ramach należytej staranności wobec klienta. Jeżeli okoliczności ulegną zmianie, usługodawca nie może nadal opierać się na informacjach, o których wie lub ma podstawy sądzić, że są nieprawidłowe. Przeprowadzka do innego państwa, zmiana adresu, sprzeczne dokumenty lub zmiana struktury właścicielskiej podmiotu mogą więc prowadzić do ponownego wezwania do złożenia oświadczenia.
Zignorowanie takiego wezwania może mieć praktyczne konsekwencje. Jeżeli użytkownik nie dostarczy wymaganych informacji po pierwszym wezwaniu i dwóch przypomnieniach, a od początkowej prośby upłynęło co najmniej 60 dni, usługodawca musi uniemożliwić mu przeprowadzanie raportowanych transakcji. Państwa członkowskie muszą również wprowadzić kary oraz procedury egzekwowania obowiązków wobec usługodawców, którzy nie zbierają, nie weryfikują lub nie zgłaszają wymaganych danych. Dokumentacja potwierdzająca powinna być przechowywana zasadniczo przez okres co najmniej pięciu, lecz nie dłużej niż dziesięciu lat po zakończeniu właściwego okresu raportowego, zgodnie z krajowym wdrożeniem przepisów. Klienci powinni podawać rzeczywistą rezydencję podatkową i prawidłowy numer identyfikacji podatkowej, zamiast wybierać kraj widniejący w dokumencie tożsamości, jeżeli nie jest on już miejscem ich rezydencji podatkowej.
Kiedy organy podatkowe otrzymają pierwsze informacje w ramach DAC8
Pierwszym rokiem gromadzenia danych jest 2026. Giełdy oraz inni raportujący usługodawcy rejestrują objętą przepisami aktywność od 1 stycznia do 31 grudnia, a następnie przekazują wymagane informacje w kolejnym roku kalendarzowym zgodnie z terminem i procedurą techniczną obowiązującą w państwie przyjmującym raport. DAC8 nie ustanawia jednego wspólnego terminu składania raportów przez wszystkich usługodawców, dlatego użytkownicy nie powinni zakładać, że każda giełda przekaże dane tego samego dnia. Komisja Europejska określa pierwszy cykl raportowania jako okres od 1 stycznia do 30 września 2027 roku. Przed upływem krajowego terminu usługodawcy mogą zamykać roczne zestawienia, prosić o poprawienie danych oraz weryfikować informacje dotyczące rezydencji podatkowej.
W przypadku użytkownika korzystającego z usługodawcy w tym samym państwie krajowy organ podatkowy może otrzymać informacje bezpośrednio w ramach lokalnych zasad raportowania. Jeżeli użytkownik jest rezydentem innego państwa członkowskiego UE, organ, który jako pierwszy otrzyma raport, musi automatycznie przekazać odpowiednie dane administracji podatkowej kraju rezydencji użytkownika. Termin takiej wymiany między organami wynosi dziewięć miesięcy od zakończenia roku raportowego, dlatego informacje dotyczące 2026 roku muszą zostać wymienione do 30 września 2027 roku. W przypadku osoby będącej rezydentem podatkowym więcej niż jednego państwa członkowskiego informacje mogą zostać wysłane do każdej wskazanej jurysdykcji. Równoważne porozumienia międzynarodowe mogą ograniczać podwójne raportowanie, jeżeli państwo spoza UE wymienia z organami unijnymi porównywalne informacje.
Otrzymanie danych DAC8 nie oznacza, że każdy użytkownik natychmiast otrzyma wezwanie, kontrolę lub decyzję podatkową. Administracje skarbowe mogą wykorzystywać informacje do analizy ryzyka, automatycznego porównywania danych i ukierunkowanych kontroli. Mogą zestawiać zgłoszone wartości sprzedaży, transferów i dane identyfikacyjne rachunku z rocznymi zeznaniami podatkowymi, wykazami zysków kapitałowych, deklaracjami majątkowymi lub informacjami otrzymanymi wcześniej od banków. Rozbieżność może mieć uzasadnione wyjaśnienie, na przykład transfer między portfelami należącymi do tej samej osoby, stosowanie przez giełdę wartości brutto, oddzielne ujmowanie opłat albo użycie innej metody wyceny. Podatnik może jednak potrzebować wiarygodnej dokumentacji, aby wyjaśnić różnicę. DAC8 znacznie utrudnia obronę nieudokumentowanych szacunków i niepełnych historii transakcji.
Co posiadacze kryptowalut powinni zrobić w 2026 roku
W pierwszej kolejności należy sprawdzić dane osobowe przechowywane przez każdą używaną giełdę lub inny raportujący serwis. Warto potwierdzić, że imię i nazwisko, adres zamieszkania, państwo rezydencji podatkowej oraz numer identyfikacji podatkowej są prawidłowe i zgodne z aktualną sytuacją. Nie należy zakładać, że usługodawca określi rezydencję podatkową wyłącznie na podstawie adresu IP, karty płatniczej lub paszportu. Osoby, które przeprowadziły się do innego kraju w trakcie roku, pracują w kilku państwach albo mogą być rezydentami podatkowymi dwóch jurysdykcji, powinny udokumentować odpowiednie daty i uzyskać poradę uwzględniającą właściwe kryteria rezydencji. Gdy giełda prosi o oświadczenie, należy odpowiedzieć bez zbędnej zwłoki oraz zachować kopię przekazanych informacji i potwierdzenie aktualizacji danych rachunku.
Historię transakcji warto pobrać, zanim rachunek zostanie zamknięty, usługodawca zmieni sposób eksportowania danych lub dostęp do starszej dokumentacji stanie się utrudniony. Należy zachować dowody zakupów, sprzedaży, wymiany jednych kryptoaktywów na inne, otrzymanych nagród, opłat, wypłat oraz wpłat. W przypadku transferów między własnymi rachunkami lub portfelami trzeba udokumentować obie strony operacji i wskazać, że właściciel aktywów się nie zmienił. Warto przechowywać adresy portfeli, identyfikatory transakcji w sieci blockchain oraz zrzuty ekranu lub zestawienia potwierdzające powiązanie danego adresu z użytkownikiem. Raporty DAC8 zawierają roczne wartości brutto według aktywa i kategorii, natomiast obliczenie podatku może wymagać dat nabycia, pierwotnego kosztu, dopuszczalnych opłat, wartości w walucie krajowej oraz celu każdej otrzymanej płatności. Sam raport giełdy może więc nie wystarczyć do prawidłowego przygotowania zeznania.
Na koniec należy uzgodnić własne zestawienia przed upływem krajowego terminu złożenia deklaracji podatkowej, zamiast czekać na pierwszą wymianę danych DAC8 w 2027 roku. Warto sprawdzić, czy krajowe przepisy odmiennie traktują sprzedaż aktywów, staking, pożyczki, wydobycie kryptowalut, airdropy, wynagrodzenie wypłacane w kryptowalutach oraz przychody z działalności gospodarczej. W razie potrzeby wcześniejsze braki należy poprawić zgodnie z procedurą dostępną w prawie krajowym. DAC8 nie zwalnia podatnika z obowiązku prawidłowego obliczenia i zadeklarowania należności ani nie gwarantuje, że zagregowane dane usługodawcy odpowiadają dochodowi podlegającemu opodatkowaniu. Głównym skutkiem dyrektywy jest przekazanie organom podatkowym spójnego, zewnętrznego źródła informacji. Dokładna dokumentacja, jasne wyjaśnienie transferów między własnymi portfelami oraz terminowe korekty są najskuteczniejszą odpowiedzią na nowy poziom przejrzystości.